Balam’ın öyküsü
Balam ile eşeğinin öyküsünü bilirsiniz — ama Balam’ın İsrail’i putperestliğe nasıl ve neden sürüklediğini biliyor musunuz?
Bana inanmıyor musunuz? İşte kanıtı: “Yine de sana karşı birkaç sözüm var: Aranızda Balam’ın öğretisine bağlı olanlar bulunuyor. Putlara sunulan kurbanların etini yemeleri, fuhuş yapmaları için İsrailoğulları’nı ayartmayı Balak’a öğreten Balam’dı.”
İyi bilinen öykü
Her şey, İsrail’in yol boyunca bütün Amorlular’ı ve Kenanlılar’ı fethettiği zafer dolu seferiyle başlar; bu da Moavlılar’ı öyle korkutur ki Midyanlılar’dan yardım istemeye başlarlar.
Ama iki ulus da neden kendini tehdit altında hissetsin ki? Moavlılar’a, İsrail’in onları istila etmeyeceğine dair bir söz verilmişti, çünkü Lut’un soyundan geliyorlardı; Midyanlılar’ın da kaygılanacak pek bir nedeni yoktu, çünkü Musa, rahiplerinden birinin kızıyla evliydi ve Midyanlılar’ın kendileri de İbrahim’in soyundandı. Görünen o ki korku, bütün bunları bir kenara itiyor.
Böylece Moavlılar, Balam’a haberciler gönderip İsrail’i lanetlemesini isterler. Rab, Balam’a bunu yapmasına izin vermeyeceğini açıkça bildirir ve habercileri geri gönderir. Buna aldırmayan Moav kralı Balak, Balam’a daha fazla ve daha üst düzey görevliler gönderir; Balam da Rab’be yeniden sorar.
Balam neden yeniden sorsun ki? Cevabı zaten almıştı. Tanrı’nın fikrini değiştirebileceğini mi düşündü? Görünüşe göre öyle — çünkü bu sefer Tanrı gitmesine izin verir. Ama gitmenin de bir bedeli vardır, tıpkı eşekle yaşanan olayın açıkça gösterdiği gibi.
Balam bunun ardından itaatkâr görünür ve Tanrı’nın istediği gibi İsrail’i kutsar. Öfkelenen Balak onu geri gönderir ve öykü orada bitiyor gibi görünür. Ya da öyle düşünürsünüz.
Baal-Peor’daki durum
Bunun hemen ardından Moavlılar ve Midyanlılar İsrailliler için bir şölen düzenler; bunun sonucunda cinsel ahlaksızlık ve putperestlik ortaya çıkar.
Bu nasıl olabildi? Tanrı öfkelenir ve Musa’ya, buna göz yuman önderleri öldürmesini buyurur. Ama bunun yerine, Musa itaatsizlik eder: yargıçlara yalnızca fiilen putperestlik yapanları öldürmelerini söyler. Bunun sonucunda bir salgın İsrailliler’den yaklaşık 24.000 kişinin ölümüne yol açar ve salgın ancak Harun’un torunu Pinehas araya girdiğinde durur.
Bunun ardından Tanrı, Musa’ya Midyanlılar’ı yok etmesini buyurur.
Musa bunu yeterince ciddiye almadı mı? Bu pek olası görünmüyor; belki de kayınpederinin halkıyla nasıl başa çıkacağı konusunda yalnızca daha çekingen davrandı.
Yine de İsrail’in sonunda Midyanlılar’a karşı savaşması — Musa’nın ölümünden önceki son eylemi — uzun zaman alır. İsrail, Midyanlı erkeklerin hepsini ve kendilerini ayartmış olan kadınları öldürür.
Ama anlatıda bir sürpriz daha vardır: öldürülenler arasında Balam da bulunur — meğer o zamana dek Midyanlılar’ın yanında kalıyormuş.
Ne oldu?
Peki gerçekte neler oluyordu? Balam, görevini tamamlayıp Moav kralı Balak’ı memnun edemediği için mutsuzdu. Tanrı İsrail’in yanında durduğu sürece Balam’ın doğrudan yapabileceği bir şey yoktu. Ama Tanrı ile İsrail arasına bir kama sokabilirse — hatta Tanrı’yı kendi halkına karşı döndürmeyi başarabilirse — sonunda görevini yerine getirmiş olacaktı.
Böylece bir şölen düzenler ve bu yolla İsrail’i Tanrı’dan uzaklaştırıp Midyanlı kadınlara yöneltir.
Onu alaşağı eden kendi gururuydu, ama bunca İsrailli’nin ölümüne yol açan da Musa’nın liderliği — ya da o anda liderlikten yoksun kalışıydı.